Socratic Pine Tree

There is Healing in Understanding

Over Narcisme, Narcistisch, Narcistische Persoonlijkheids Stoornis

Ik weet niet wanneer het precies begonnen is, maar een jaar of 20 geleden dook het woord "narcistisch" plotseling op in onze taal cultuur. En langzaam maar zeker begonnen steeds meer dingen narcistisch te worden. In de jaren 80 was dat hetzelfde met het woord "psychopatisch". Hét probleem dat ik daarmee heb  - als zelfbenoemde azijn-zijkert - is dat het gebruik van woorden die een zekere lading dekken door 'onbevoegden' leidt tot uitholling van die betekenis. Zo werd de 17 jarige Martijn, die om 1:27 tijdens het uitgaan in een stil straatje volledig beschonken hard tegen een blinkje trapt en chacherijnige Margiet die zo nodig een appartement in het uitgaansgebied moet huren, maar zelf allang niet meer uitgaat daarmee wakker maakt, een psychopaat.

En zo is tegenwoordig iedereen die een selfy teveel op Facebook plaats een narcist.

Zo gaat dat. De maatschappij leeft, de taal leeft, en woorden krijgen meerdere betekenissen. Alledaagse betekenissen en wetenschappelijke betekenissen. Dat maakt het niet altijd makkelijker om een dialoog te voeren. Want wanneer ik het heb over een Narcist, dan bedoel ik in de regel iemand m/v die officieel door een BIG gerigistreerde psychiater gediagnosticeerd is met Narcistische Persoonlijkheidsstoornis. Wanneer de gemiddelde Nederlander het heeft over een narcist, hebben ze het over een klootzakkerig type man. Dat is nogal een verschil.

Mede door de aandacht voor een aantal bekende publieke figuren is de aandacht voor alles wat met narcisme te maken heeft in de afgelopen jaren wel ontzettend toegenomen. Ik noem hier bijvoorbeeld Pim Fortuijn, Donald Trump, Steve Jobs. En ergens is dat maar goed ook. Want narcisme is zoals veel zaken een vloek en een zegen tegelijkertijd. De negatieve kant wordt m.i. wel sterk overbelicht en bovendien verward met die van een aantal andere persoonlijkheidsstoornissen, en dát vind ik - als gediagnosticeerd Narcist - natuurlijk wel heel vervelend. Ik ben er niet trots op, op die diagnose, maar het is wel deel van wie ik ben. En ik sta wel voor mezelf. Dus wanneer 'men' mij - want ik ben Narcist - gaat identificeren met malafide, stelselmatig mensen uitbuitende, plannende, misbruikende, gevoelloze anti-sociale individuen, dan kom ik wel in opstand. Dát is geen narcisme, dát zijn geen Narcisten, dat zijn zijn niet eens narcisten. Dat is geen narcistisch gedrag.

Narcisme 

Wat is narcisme dan? Narcisme is een natuurlijk mechanisme dat iedereen via de genen meekrijgt van zijn verwekkers en er voor zorgt dat we ons zelf niet te kort doen. Het zorgt er voor dat we competatief en ambitieus zijn. Het motiveert ons en zorgt er voor dat we behoefte aan erkenning en respect hebben.  Narcisme is gezond. Het heeft een slechte naam gekregen, en daarom spreken we als we het hebben over dit soort narcisme vaak over "gezond narcisme".

Narcistisch

Narcistisch gedrag is - afgeleid van bovenstaande - gedrag waaruit blijkt dat degene die het gedrag vertoont narcisme als mechanisme heeft toegepast. En dáár zit nu juist de crux. Er zijn mensen die dit doen op precies de juiste momenten, zonder na te denken, gewoon, hup, op de juiste momenten, de juiste dosering narcisme toepassen. Helemaal niets mis me. 
Maar er zijn óók mensen die lijken dat niet te kunnen. Die passen dat narcisme toe op momenten dat het ongepast is. Of met overdaad. En dát is dan wat we noemen "ongezond narcistisch gedrag".

Dat kan een keer gebeuren, iedereen heeft wel eens zijn dag niet, zit niet lekker in zijn of haar vel, of begrijpt een situatie helemaal verkeerd, heeft niet door dat iets als grap bedoeld was etc. etc. Er zijn voorbeelden voldoende te bedenken waarom iemand "ongezond narcistisch" op een situatie zou kunnen reageren. Ook niet erg. Shit happens. Je biedt je excuses aan, schaamt je even, life goes on. Maar sommige mensen vertonen dit gedrag structureel. En dáár is echt iets bijzonders mee.

Narcistische Persoonlijkheidsstoornis

Wanneer iemand dit soort gedrag struktureel vertoont, dus vanuit een onbewuste competatieve (en dus defensieve) mindset reageert op situaties die dit niet rechtvaardigen, dan zegt dat natuurlijk iets over deze persoon. Namelijk, dat deze persoon vindt dat hij / zij persoonlijk wordt aangevallen. En dát is de basis van de narcistische persoonlijkheidsstoornis. De Narcist voelt zich heel vaak persoonlijk aangevallen.

Dit gaat heel ver. Ook commentaar op bezittingen en prestaties van de Narcist zal de Narcist persoonlijk nemen. Zelfs commentaar op zaken waar de Narcist zich mee identificeert - sportclubs, werkgever, goede doelen, schrijvers die hij goed vind, tv series, wetenschappelijke theorieën, noem maar op - zíjn de Narcist.

Dit komt, omdat de Narcist geen eigenwaarde heeft. De Narcist heeft geen echt 'zelf'. Eigenlijk moet ik het anders formuleren. De Narcist heeft 'twee zelven' Het primaire zelf en het secundaire zelf. Ook wel het 'echte' en het 'valse' zelf genoemd. Het makkelijkste van die twee is het primaire zelf. Er zijn drie werkelijkheden omtrent dit zelf: Volgende de eeste werkelijkheid is dit zelf een volkomen lege donkere huls. Volgens de tweede werkelijkheid bevat dit zelf niets behalve traumatische ellende. Volgens de derde werkelijkheid bestaat deze zelf niet. Al deze werkelijkheden zijn waar, afhankelijk van wie je het wanneer vraagt. Dat was de makkelijkste ? Ja. Dat was de makkelijkste. 

Het secundaire zelf namelijk, is er een die volkomen afhankelijk is van perceptie. Hoe die zelf er uitziet hangt helemaal af van wie je het vraagt, geen drie opties, maar ontelbare opties. Één ding hebben al die opties gemeen: geen van allen is volkomen reëel. In het bijzonder die van de Narcist zélf niet. Toch is het secundaire zelf het zelf dat de narcist aan de buitenwereld toont. Het is zoals hij / zij graag gezien wordt. Maar hij ontleent dat zelf aan zijn of haar omgeving. Omdat narcisten geen echt zélf hebben, lenen of stelen ze eigenschappen van hun omgeving en projecteren die op zichzelf. Zó onstaat er een band met die omgeving, zo wórden ze die omgeving. En dat verklaart meteen waarom ze commentaar op die omgeving persoonlijk nemen. Want als je je omgeving bént is commentaar op je omgeving, immers meteen commentaar op jou.